Rimski period

O boravku Rimljana svjedoče brojni artefakti pronadeni na raznim lokalitetima u blizini današnjeg grada Banjaluke.

Banjaluka se našla na putu koji su izgradili Rimljani od Splita (Salone) do Gradiške (Servitium).

Pojtingerova karta (Tabula Peutingeriana)

O boravku Rimljana svjedoče brojni artefakti pronadeni na raznim lokalitetima u blizini današnjeg grada Banjaluke.

Rimljani su prvi organizovano koristili ljekovito dejstvo mineralnih voda na izvorištima u okolici Banjaluke; Gornjem Šeheru, Slatini i Laktašima.
Priča - legenda govori da su česmu Točkovi, čiji se ostaci nalaze u Docu (iznad Šehera), podigli rimski legionari kada su prolazili u pohode prema Savi i Dunavu u borbu protiv germanskih plemena, Gota i Vizigota te Avara i Huna.

Česma zvana Točkovi, naselje Grab

Glava mlade žene, nađena u Bronzanom Majdanu

Prvih godina nove ere rimski istoričar Tacit u knjizi Anali I i II, opisuje borbe rimskih legija protiv Ilira. Opisujući Gornji Šeher, Tacit piše o toplim vrelima, vodi na Grabu više Gornjeg Šehera zvanoj točkovi i ploči sa rimskim natpisom. Česma, zvana točkovi je bila u kamenu, a iz točkova, željeznih cijevi, tekla je voda u velikim mlazevima. Nasred kamenog postolja bio je natpis na latinskom jeziku "česmu podižu rimski legionari".

 

Mada nedovoljno istražen, sa velikom izvjesnošću se može tvrditi da je lokalitet tvrđave Kastel bio nastanjen i u rimsko doba. O tome svjedoči velik broj  rimskih novčića i drugih pronalazaka i iskopina.

Pronalazak žrtvenika posvećenog bogu Jupiteru, 1895. godine, i otkopavanje nadgrobnog spomenika na kome su se jasno vidjela slova D.M. spadaju u važna arheološka otkrića.

Jupiterov žrtvenik, pronađen prilikom popravke mosta na Crkvenoj


Fibula, Kastel, IV vijek

Sadašnji izgled tvrđava Kastel je dobila mnogo kasnije (Vaubanov sistem fortifikacije, austrijski sistem rasprostranjen u Posavini, primjenjen je i na Kastel u XVII vijeku), a predpostavlja se da je u rimskom periodu imala izgled standardne rimske citadele.

Kastel - šematski prikaz i umjetčko viđenje Alojza Ćurića