TimeLine BL Banjaluka kroz vijekove

50.000 – 35.000 godine prije nove ere epoha Musteriena
Najstarije naselje u blizini Banjaluke otkriveno je u Klašnicama

Na lokaciji poznatoj kao „Pećine“ pronađeni ostaci praljudi i neandertalaca iz srednjeg kamenog doba
Svjedočanstva čovjekovog postojanja iz tog razdoblja na ovim prostorima su gruba kamena oruđa iz njegovog svakodnevnog života.

era mlađeg neolita, oko 6500 godina p.n.e.
Na lokalitetu Kočićevo kod Nove Topole otkopane zemunice iz mlađeg neolita

Tokom iskopavanja pronađene velike količine keramike, kremena i kostiju

eneolit: 2500. — 1800. pr. Hr.
Prvo gradsko naselje na području Banjaluke

Gradsko naselje na području "Kastela" čini prvi kulturni soj, na kome se nalaze kasniji rimski ostatci
U centru današnje Banjaluke na području današnjeg "Kastela" pronađeni su ostatci naselja iz bronzanog doba.

1800. — 700. godine pr. Hr
Ljudi u dolini Vrbasa koriste primitivne alate

Pronađeni su: bodeži, sjekire s krilcima, srpovi, koplja, narukvice, ukrasi za kosu...
Tragovi naselja iz bronzanog doba (1800. — 700. godine pr. Hrista) nađeni su u Barlovcima i Medenom polju (10-tak km od centra grada). Na tim lokacijama pronađeni su: bodeži, sjekire s krilcima, srpovi, koplja, narukvice, ukrasi za kosu... Metal i keramik

550. p.n.e - 300. n.e.
Doba Ilira ili možda Kulture urni

Ilirsko pleme Mezeji naseljavaju porječje Vrbasa, Sane i Save
Mezeji (stgrč.: Μαζαῖοι) bili su Iliri iz grupe Panon, živjeli su u slivu Sane i srednjem toku Vrbasa, oko Vrbanje i Ugra (550. p.n.e - 300. n.e.). Kultura urni (Urnenfelder) obuhvata dobar dio Evrope pa i Posavinu.

2 vijek prije Hrista-5 vijek nove ere
Sukobi Ilira i Rimljana

Rimljani vladaju Ilirijom 8 vijekova.
Sukobi Ilira i Rima počeli su 229. p.n.e, poznati kao ilirski ratovi. Ratovi su završeni 168. godine porazom Ilira i osnivanjem provincije Ilirja na obali Jadrana južno od Neretve. Konačno osvajanje cjelokupne ilirske teritorije završio je Oktavijan.

6-9 godine nove ere
Poraz Ilira i dolazak Rimljana

Ugušen Batonov ustanak označava kraj otpora Ilira i definitivnu prevlast Rima
Batonov ustanak (Bellum Batonianum) ili Veliki ilirski ustanak, je bio najveći vojni sukob između nekoliko ilirskih plemena i antičkog Rima koji je trajao četiri godine; od 6. do 9. godine n. e.

od 1. do 5 vijeka nove ere
Period Rimske kolonizacije

Područje Banjaluke je tada bilo naseljeno pripadnicima mezejskih Ilira.
Ovo područje je bilo je u sastavu rimske privincije Ilirikum. Nalazilo se na putnom pravcu od Dalmacije do Panonije, odnosno od Salone (okolina današnjeg Splita) do Serviciuma (današnja Gradiške).

6- 7 vijek
Sloveni i ostali povremeno dolaze u Rimske provincije

"Riječni Ljudi" prvo povremeno prelaze Dunav i Savu, pomjerajući se u Velikoj seobi naroda
Velika seoba naroda je naziv za razdoblje velikih migracija mongolskih, germanskih, slavenskih, sarmatskih i drugih plemena u razdoblju od nekoliko vijekova.

kraj VI i početak VII vijeka
Sloveni sklopili savez sa Vizantijom i vremenom asimilovali lokalno stanovništvo

Slaveni prešli Savu naselili Balkan i područje današnje Banjaluke u 6. i 7. vijeku.
Prvih godina VII vijeka otpočela je masovna slavenska kolonizacija. Dok su se Avari poslije pljačkanja povlačili preko Dunava, Slaveni se trajno naseljavaju, oduzimajući Vizantincima velike teritorije.

kraj 12 vijeka
Podignuta kula Greben

Srednjovjekovni utvrđeni grad Greben, do danas ostaje pokriven velom tajni

1293
Najranije slovensko naselje je Vrbaski grad (Verbaz, Orbasz, Urbaz, Vrbaz, Wrbaz

Vrbaškij grad ili Castrum Orbaszka se spominje 1293. godine i bio je sjedište tadašnje župe Vrbas.
Neki istoričari Vrbaški grad poistovjećuju sa Gornjim Šeherom, a većina smatra da odgovara ostacima tvrđave i grada pronađenim u Gornjim Podgradcima poznat i kao Grad Marije Terezije.

1434
Kralj Sigmund kod Bočca ratuje protiv Turaka

Turci i Ugari bore se za prevlast u dolini Vrbasa
Na prostoru koji se nekada zvao Donji Kraji postoji nekoliko ostataka utvrđenja ili gradova, a jedan od najpoznatijih je tvrđava Bočac, magistralnog puta Banjaluka – Jajce na vidljivom uzvišenju.

1463.-1528.
Borbe za Zvečaj

Zvečaj je imao izuzetno značajnu ulogu u mnogim odbrambenim bitkama oko Banjaluke
Zvečaj je bio prostrana tvrđava, nepravilnog oblika, dobro uklopljen u stjenovitu okolinu. Ovaj grad se nalazio na mogostruko značajnoj poziciji, u blizini uzvodnog ulaza u kanjon Vrbasa, na lokalitetu Tijesno (iza Krupe na Vrbasu).

6. februara 1494
Prvi put se javlja ime Banjaluka

Povelja kralja  Vladislava II Jagelonca spominje Juraja Mikulasića kaštelana Banjaluke
U jednoj ispravi kralja Vladyslav II od 6 februara 1494 upućenoj lokalnim zapovjednicima pograničnih gradova spominje se Juraj Mikulasić kao kaštelan Banje Luke.

1527. ili prvih dana 1528
Banjaluka i okolina podpadaju pod pod Tursku

Osmanska vojska pod vodstvom Gazi Husrev-bega osvaja Gornji Šeher sa tvrđavom
Skupa sa Jajcem, banjalučka utvrda se najduže žestoko opirala osmanlijskoj okupaciji.

Početak XVI vijeka
U Gornjem Šeheru obnovljena tvrđava

Hadži Kalfa pominje Gornji Grad i Staru Banjaluku
Gornji Šeher je stari dio današnje Banjaluke, koji je postojao prije turske okupacije i sastojao se od grada i varoši.

oko 1530
Atiki ili Careva džamija, prva džamija u Banjaluci

Podignuta naredbom Sulejmana Veličanstvenog
Ime Careva džamija dobila po je sultana Sulejmanu Kanu (Veličanstvenom) koji je živio 1520—1566. Navodno je nakon opsade Beča sultan noćio u Banjaluci, kad je i naredio tu podigne džamija.

1533
Nakon dolaska Turaka Banjaluka postaje značajan administativni centar

Izgradnjom naselja Gornji Šeher Banjaluka se brzo razvija i postaje glavni grad Bosanskog sandžaka

1535
Pominje se manastir Gomionica

Manastir Gomionica u kojem vjekovima nije prekinuto bogosluženje
U dokumentu koji je datiran u 1560. godinu, i predstavlja pismo ondašnjeg paše vlastima u Istanbulu, navodi se podatak da je iguman Andrija već 24. godine starješina manastira Zalužje, drugim imenom Gomionica.

1554
Jama džamija najajstarija banjalučka vakufnama: zapis o javnoj zadužbini

Jedinstvena po posebnom prostoru za molitvu - jamu, koja pomaže ispunjenju molitvi
Jama džamiju izgradio je Sofi Mehmed-paša kao prvi bosanski namjesnik sa sjedištem u Banjaluci. Prostorno je najveća, a druga po starosti džamija na području Banjaluke. Pod zaštitom UNESCO-a kao kulturni spomenik svjetske baštine III. Kategorije.

1579 - 1587
Izgrađena Ferhadija u doba procvata grada

Džamija Ferhadija je najznačajniji vakuf (zadužbina) Ferhad-paše Sokolovića
Ferhadija je uvrštena u kulturnu baštinu Bosne i Hercegovine 1950., a nalazi se i na listi spomenika svjetske baštine pri UNESCO-u. Neimar koji je izgradio Ferhadiju je nepoznat, ali je poznato da je bio učenik Mimara Sinana.

1580–1639.
Banjaluka postaje centar Bosanskog Pašaluka

Na čelo Bosanskog pašaluka postavljen je Ferhat-beg Sokolović (1580–88), dotadašnji sandžak-beg Bosanskog sandžaka.
Bosanski pašaluk je nastao ujedinjavanjem sandžaka: Bosanskog, Hercegovačkog, Kliškog, Krčko-ličkog, Cerničkog (Pakrački), te dodavanjem Zvorničkog, Požeškog, Prizrenskog i Vučitrnskog.

Septembra 1590
U Budimu ubijen Ferhat paša Sokolović

Usmrtio je jedan njegov rob, ali se ime tog roba nije otkrilo.
Mrtvo tijelo Ferhat paše preneseno u je Banjaluku i sahranjeno u turbetu kraj džamije Ferhadije.

1595.-1603.
U Banjaluci je postojala kovnica novca (darbahana)

Slobodan Srećković tvrdi da je bila jedna od 11 turskih kovnica na području Jugoslavije
U Banjaluci je, prema istraživanju Slobodana Srećkovića, jednog od najupućenijih numizmatičara za osmanlijski novac, svojedobno radila, dakle postojala, kovnica novca.

1595
Podignuta džamij Arnaudija džamija, Defterdardija. džamija Hasana Tefterdara

Ovu džamiju je podigao Hasan efendija defterdar (ministar finansija) Bosanskog pašaluka
Locirana tada u novom dijelu grada: Donjem Šeheru, koji je sada u centru grada Defterdardija je izgrađena kao drugi kraj Banjalučke zanatske transverzale sa Ferhadijom na suprotnom kraju ulice.

1596
Pravoslavni hrišćani grade hram

Idriz-paša daje dozvolu da se u Banjaluci sagradi crkva s ćerpičem
Prema nekim istraživačima, postojala je pravoslavna crkva i kod banje u Gornjem Šeheru.

1639
Centar Bosanskog pašaluka premješten u Travnik

Banjaluka gubi na značaju
Kako je neuspješnim ratovima uticaj Osmanskog carstva opadao, Banjaluka je postaje pogranični grad. Zbog čestih čarki Banjaluka nije više bila sigurna i pogodna da bude administrativni centar, pa se pašaluk seli u Travnik, a kasnije u Sarajevo

1650
Sagrađena tophana (utvrđenje sa barutanom i topovima)

Banjaluka postaje utvrđeni grad i sjedište kapetanije
Vremenom je tophana koja se nalazila na mjestu današnjeg Kastela prerasla u utvrđeni grad s kulama i bedemima (tabijama), koji je neprestano dograđivan. Zapovjednik topčija (topčaga), 1719. je bio Mustafa Alajbeg Svetačković.

oko 1660
Grad ima 45 mahala i 13.700 crijepom i šindrom pokrivenih kuća i 150 dućana

Banjaluka je šeher što bi odgovaralo pojmu carskog grada u Evropi.
Status šehera u vrijeme posjete Evlije imali su : Bitolj, Skoplje, Užice, Beograd, Novi Pazar, Pljevlja, Foča, Mostar, Sarajevo i Banjaluka.

oko 1660
Evlija Čelebija vidio kupus "kolik kazan" i najslađe trešnje u Evropi

“Banjalučka baklava je takva da joj nema ravne na nastanjenom dijelu zemlje."
Evlijini podaci se uzimaju kao pretjerani.

1688-1690
Austrijanci pod vodstvom Ludviga Badenskog nakratko zauzeli grad

Prilikom povlačenja Austijanci su spalile Banjaluku i trebale su godine da se oporavi od razaranja.
Tokom Bečkoga (Velikog) rata 1684–99. Sveta liga koju su činili Austrija, poljsko-litavska unija i Mletačka Republika, od 1686. i Rusija ratovala je protiv Turske.

1690-1795
Vrijeme kuge i ognja

Godine nesreće i "kratelja".
Ostalo je zabilježeno da su epidemije kuge harale po Bosni s jačim intenzitetom u više navrata: 1507., 1546., 1605., 1677., 1689., 1690., 1731-1732., 1762., 1780-1783., 1813-1818. i 1833. godine.

1690
Opisana banjalučka serdžada (turski Banalukakari seccade)

U Banjaluci su se izrađivale nadaleko čuvene serdžade, mali ćilimi koji se upotrebljavali kao ukras i za molitvu.
Za razliku od drugih serdžada banjalučke serdžade nisu tkane, nego vezene.

1699
Sagrađena crkva brvnara posvećena Prenosu moštiju Svetog Nikole u Jelićkoj

Prvobitno se ova crkva nalazila na lijevoj obali Gomionice na mjestu zvanom Kućiština.
Sačuvan je crkveni pomen iz 1699. godine o popu Ninku iz Timara. Timar je zemlja koju je sultan dodjeljivao istaknutim ratnicima. U Potkozarju je Timar obuhatao više sela između ostalih i: Jelićku, Omarsku, Gradinu, Marićku, Radosavska, Slavićku...

1729.- 1739.
Strahovita nesreća zahvatila Banjaluku i okolinu

Velika epidemija kuge odnijela 7000 ljudskih života
Fra Bono Bonić u svom “Ljetopisu” iz 1732, godine kaže, "Ove godine ne osta varoš, grad, ni selo, gdi ne bi kuge goleme. I pomori po Bosni baš dosta krstijaske čeljadi, a turskoj se ne zna ni broja”.

4.8.1737.
Banjalučki boj: Bitka kod Banjaluke

Bitka kod Banjaluke između vojska Austrije i Osmanlijskog Carstva
Bitka se odigrala pod Banjalukom 4. augusta 1737. godine i otomanska vojska sastavljena od lokalnih dobrovljaca izvojevala je apsolutnu pobjedu.

1779
Sagrađena crkva brvnara posvećena Vaznesenju Hristovom u Kolima kod Banjaluke

Prema legedi crkva nije mogla trpjeti turski zulum i sama se preselila sa jednog brda na drugo
Tačno određivanje godine građenja crkve nije utvrđeno. Prema mišljenju većine to je bilo 1779.

1813. - 1818.
Kuga hara Banjalukom i okolinom

Groblja su postala mala
Kuga je odnijela najviše života 1815-1817. godine, međutim smanjenim intenzitetom je morila i 1818. godine.

8.7. 1818
U Banjaluci se rodio fra Ivan Franjo Jukić

Autor prve pisane istorije i geografije Bosne
Narodni prosvjetitelj i politički tribun, zagovornik ilirizma, pisac i putopisac. Filozofiju i teologiju studirao je u Zagrebu, Vesprimu i Dubrovniku. Pokrenuo je izdavanje prvog časopisa u Bosni i Hercegovini – Bosanskog prijatelja.

1827
Mihajlo (Mićo) Latas izbjegao u Banjaluku

U Banjaluci prešao na islam i promjenio ime u Omer i kasnije ušao u istoriju kao Omer paša
Na Mirovnim pregovorima u Parizu 1865. godine predstavljao je osmansku imperiju kao vrhovni komandant turske vojske.

1833.
Banjaluka je opasana sa 9 bedema (tabija)

Prema sačuvanom službenom zapisu iz 1833., u gradu su bila 23 topa.
Među topovima je i top zvan haberdar, koji je služio za najavu važnijih događaja i uzbunu, ali se koristio i u borbi. Na osnovu toga je jasno da je Banjaluka bila vojnički značajno odbrambeno i komandno mjesto.

mart 1851
Zagonetna pogibija hercegovačkog vezira Alipaše Rizvanbegovića Stočevića

Paša je poginuo od puščanog taneta krajem marta 1851 u logoru Omer-paše Latasa u Dobrnji kod Banjeluke.
Mrtvo tijelo Ali-paše preneseno je u Banjaluku gdje i pokopan. Postoje informacije da se i turbe Ali-paše Rizvanbegovića nalazilo pored Ferhadije

1862.
Trgovac Tomo Radulović sagradio kuću poznatu kao "Albanija"

Otvoren austrijski konzulat.
Na spratu je bio smješten austrijski konzulat, a prizemlje je iznajmljeno trgovcima Moricu i Kastlu. Po njemu je ovaj prostor i nazvan Kastelov ćošak. Srušena je 1957. godine da bi se na njenom mjestu kasnije izgradio neboder.

Polovinom XIX vijeka
Obnovljene i izgrađene dvije pravoslavne bogomolje

Sagrađena Pelagićeva ćelija i obnovljena Rebrovačka crkva uz značajnu donaciju i samog cara Josipa I
Crkve ćelije, građene u tursko doba, imale su specifičan izgled. Nisu smjele biti zidane, nego su građene od drveta i nije im bilo dozvoljeno da budu stalno pokrivene.

1866
Banjaluka dobila telegraf, prva na Balkanu

Telegraf povezao Banju Luku sa Sarajevom i Bihaćem.

1868
Osnovana prva javna čitaonica

Čitaonicu osnovao Vaso Pelagić pri Banjalučkoj bogosloviji.
Poslije Ustanka Srba 1875-1878, Čitaonica i Bogoslovija prekidaju rad. Pod austrougarskom vlašću Čitaonica 1893. obnavlja rad pod teškim uslovima

1870.
Podignuta prva sefardska sinagoga sa meldarom (osnovnom jevrejskom školom)

Nedugo zatim pristižu i Aškenazi
Pisanih tragova o prisustvu i određenom mjestu stalno naseljenih Jevreja u Banjoj Luci u 17. vijeku nema. Nažalost, i svi tragovi stare jevrejske kulture su uništeni u strahotama II svjetskog rata.

1872
Nakon 400 godina u Bosni se čuju crkvena zvona

Trapistička opatija dobila dozvolu da zvoni za molitvu protiv suše
Opatija "Marija Zvijezda" (Mariastern) ostavila je neizbrisiv trag na život u gradu na Vrbasu.

24.12.1872.
Puštena u saobraćaj prva pruga

Puštena u saobraćaj prva bosanska željeznička pruga Banja Luka-Dobrljin.
Ova pruga izgrađena je kao dio Carigradske magistrale koja je, prema planovima Turske, trebala povezati Carigrad sa Bečom.

1873
Počela sa radom Banjalučka pivara

U sklopu trapističkog samostana počela proizvodnja piva i sira
Franjevci su donijeli tradiciju proizvodnje piva i naviku konzumacije piva

1873.
Jusuf Šibić je na pijaci Govedarica izgradio Bezistan (Pokriveni sokak)

Pokriveni sokak je paljen u svim ratnim sukobima, a definitivno je srušen 1957. godine.
Bezistan su činila dva reda dućana - poznatih kao ćepenci. Ovi nadsvođeni ćepenci razdvojeni pješačkom stazom postali su poznati kao pokriveni sokak, pokrivena čršija, ali i Bezistan.

1875
Preseljena franjevačka rezidencija

1887 kanonski uspostavljen franjevački samostan
Kao godina osnivanja sadašnje župe Petrićevac na lokalitetu Dudić uzima se 1875. Na tome je mjestu godinu prije izgrađen franjevački samostan.

1875
Omer paša Latas osnovao prvu javnu bolnicu (Hastahanu)

Ova vojna bolnica je prva bolnica sa školovanim ljekarima i mokrim čvorom smještena u privatnoj kući

29. 7. 1877
U okolini Banjaluke u selu Stričići rođen Petar Kočić

Narodni tribun i najveći pisac ovog kraja
Petar Kočić je prije svega veliki srpski pisac, ali i narodni tribun, borac za slobodu, za narodni jezik i pismo, političar. “Jazavac pred sudom”, “Jauci sa Zmijanja”, “S planine i ispod planine”, “Sudanija” su samo neka od njegovih djela.

31. jula1878
Trupe Austrougarske ušle u Banjaluku

Lokalno stanovništvo pružilo otpor i kasniije bilo brutalno kažnjeno

1878
Banjaluka postaje centar okruga njem. Kreis Banjaluka

Banjalučki okrug osnovan je nakon austrougarske aneksije 1878., na području dotadašnjeg Banjalučkog sandžaka
Okrug Banjaluka produžio je postojanje i u Kraljevini SHS do 1923 kada je uspostavljena Vrbaska oblast. Okrug Banja Luka ponovo je uspostavljen 1945. i postojao sve do 1964., kada je, kao i svi drugi okruzi bio ukinuti Zakonom.

1879
Austrougarska vlast pravi prvi zvanični popis stanovništva

U Banjaluci živjelo 9.560 stanovnika.
Austougarska je provela još četiri popisa u Bosni. S obzirom na njihove rezultate može se zaključiti da je, bez obzira na relativan napredak, Banjaluka bila zapostavljena i skrajnuta od strane austrougarskih vlasti.

5. 5. 1881
Bulom Ex hac augusta papa Leon XIII proklamovao osnovanje Biskupije Banjaluka

Ovom bulom papa je ustanovio je redovnu crkvenu upravu u Bosni

1882
Zasađene prve banjalučke aleje

Austrijski komadant grada baron Nelson naredio uređenje grada i sadnju aleja koje su postale i ostale ponos grada
Uz glavne banjalučke ulice je do 1885. godine zasađeno 17 kilometara drvoreda sa oko 4.700 stabala. Do danas je očuvana najveća aleja iz tog doba “Carski drum” i nalazi se pod zaštitom države.

završena oko 1883
Novosagrađena zgrada Vojne komande je postala poznata kao "Carska kuća"

Prvi masivni objekat izgrađen u Banjaluci nakon Austrougarske okupacije.
“Carska kuća” je građevina koja je najduže u javnoj funkciji u Bosni i Hercegovini. Nijedan stariji nesakralni objekti nije sačuvan. Zaštićeno je kao nepokretno kulturno dobro u Republici Srpskoj. Koristi se kao Arhiv Republike Srpske.

3. avgusta 1886.
Prva štamparija u Banjaluci

Štampariju je pokrenuo knjižar Josip S. Volf, pod nazivom Jos. S. Wolf.
Ubrzo su još dvije štamparije. Prvu je 1900 otvorio Spiridon Ugrenović. Iste godine je katolički red Trapista otvorio "samostansku kućnu tiskaru" manjeg kapaciteta u kojoj su radili monasi.

1888
Počela sa radom Fabrika duvana Banja Luka, prvi industrijski pogon u Banjaluci

Fabrika duvana je zapošljavala 280-300 radnika, većinom žena iz grada i okoline.
Fabrika je radila neprekidno čak i u vremenima oba svjetska rata, sve do 2018. kad je prestala sa proizvodnjom.

1888
Registrovan prvi snažniji zemljotres u Banjaluci

Magnituda zemljotresa iznosila je 5,5 stepeni Rihterove skale

1885
Na mjestu stare krčme podigut hotel Bosna

Kasnije više puta dograđivan a poslije zemljotresa ponovo izgrađen i danas radi kao hotel Bosna

1.7.1892.
Austrija izgradila prvu namjensku bolnničku zgradu

Napravljena prema projektima Ludviga Hubera raspolagala je sa 64 postelje

4. 10. 1896
Započela sa radom Velika Realka

Otpčela sa radom škola čiju tradiciju nastavlja današnja Gimnazija Banjaluka
Realka je ustanovljena sa zadatkom da pripremi učenike „za šumarske, za poljodjelske, za kemičke i druge visoke škole“.

16. 12. 1896,
U Banjaluci rođen Ivan Merz

Papa Ivan Pavao II je 2003 na misnom slavlju u Banjaluci proglasio Ivana Merzy blaženim sveca
"Istaknuti laik u svjedočenju Evanđelja" - tim je riječima Papa Ivan Pavao II Opisao Ivana Merza.

27. marta 1899.
Prva električna sijalica u Banjaluci

Aktivirana je zahvaljujući redovnicima trapističkog samostana "Marija Zvijezda"
U novembru iste godine instalirane su prve turbine ili čigre na hidroelektranu na Vrbasu u Trapistima, pojačana je snaga i već tri godine kasnije struje je stigla do Banjalučke željezničke stanice u predgrađu.

10. 4. 1901.
Rođen kompozitor Vlado Milošević

Akademik, Istaknuti etnomuzikolog i kompozitor
U stvaralaštvu Vlade miloševića ističu se harmonizacije i obrade za hor, solo pjesme, orkestarska djela i prva opera u BiH "Jazavac pred sudom".

1902
Uspostavljen prvi javni gradski prevoz

Prevoz je uspostavio preduzetnik i prosvjetitelj Dušan Pišteljić na relaciji Kastelov Ćošak - vodenice u Gornjem Šeheru
Prevoz se obavljao sa velikim zaprežnim kolima, koja je narod zvao omnibus, a kočijaš se strogo pridržavao reda vožnje.

1.2.1903
Prva javna bolnica za liječenje žena i prva doktorica u Banajluci

Doktorica Gizela Januševski je radila u javnoj državnoj bolnici od 1899. do 1912. godine.
Nakon zatvaranja javne državne bolnice, doktorica Gisela je nastavila rad u privatnoj praksi.

20. 4 1906.
U Banjaluci rođen Veselin Masleša književnik, novinar, revolucionar,

Sudionik Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije
Djetinstvo i ranu mladost Masleša proveo je u Banjaluci, gdje je završio i gimnaziju.

2. 10 1906.
U Banjaluci rođen Vlado Zeljković

Boem i glumac neprevaziđen po ulozi Davida Štrbca umro je u rodnoj Banjaluci 1990
Antologijska rola mu je takođe uloga Švejka u predstavi "Dobri vojnik Švejk".

1908
Prvi privatni automobil stigao u Banjaluku

Prvi automobil nabavio Smail-beg Džinić
Početkom 20. vijeka, iz Banjaluke, i to samo ljeti, automobilom se moglo putovati jedino prema Jajcu i Gradišci. Poseban problem je bila nabavka goriva, jer benzinske pumpe nisu postojale.

1908
Prvi privatni automobil stigao u Banjaluku

Prvi automobil nabavio Smail-beg Džinić
Početkom 20. vijeka, iz Banjaluke, i to samo ljeti, automobilom se moglo putovati jedino prema Jajcu i Gradišci. Poseban problem je bila nabavka goriva, jer benzinske pumpe nisu postojale.

20. 5. 1911
Počelo sa radom prvo moderno kino u Banjaluci

Kino je nosilo ime "Elektro bioskop", a vlasnik je bio draguljar i zlatar Moric Gotlib

jun 1914
Snimljeni prvi filmski kadrovi o Banjaluci

Kadrovi su dio filma o prirodnim ljepotama Bosne i Hercegovine a snimila ih je firma „Pathe Freres”

novembar 1915. - mart 1916
Banjalučki Veleizdajnički sudski proces

16 srpskih nacionalnih prvaka bili osuđeni na smrt, a njih 83 na 768 godina robije.
Cjelokupan sudski proces, uprkos veoma ozbiljnom, sistematičnom i preciznom sudskom i činovničkom aparatu Austrougarske, bio je montiran.

21. avgusta 1918.
Puštena u rad Parna pilana, zakašnjeli odjek industrijske revolucije

Poslije Drugog svjetskog rata pilana je prerasla u PDI “Vrbas”

27. novembra 1918
Proglašeno ujedinjenje sa Srbijom

Nezadovoljni zbog oklijevanja Banjalučko Narodno vijeće proglasilo direktno sjedinjenje sa Kraljevinom Srbijom.

21. novembra 1918.
Srpska vojska ušla u Banjaluku

Vojnici su dočekani parolama: "Živio kralj Petar!", "Živjeli osloboditelji!", "Živjela antanta!"
21. novembra 1918. godine u Banjaluku je ušao bataljon 13. puka "Hajduk Veljko". Doček srpske vojske u Banjaluci 21. novembra 1918. godine bio je veoma svečan. U pravoslavnoj crkvi i džamiji održana su blagodarenja u čast pobjede srpskog oružja.

1921
Rođen dr Jovan Surutka

Akademik, člam SANU, dugogodišnji dekan Beogradskog ETF-a
Autor je ili koautor oko 200 naučnih i stručnih radova, od kojih su mnogi publikovani u renomiranim međunarodnim časopisima, zbornicima naučnih konferencija i u dokumentima Međunarodne unije za telekomunikacije.

4.7.1926
Osnovan najpopularniji banjalučki sportski kolektiv FK Borac

Drugi se vole kad pobjeđuju, a Borac uvijek.
Osnivačka skupština kluba održana je 4. jula 1926. godine

2. 3. 1927.
Rođen Adem Ćejvan

Istaknuti jugoslovenski glumac, neprikosnoveni prvak Banjalučke glumačke scene

26.8.1927.
Uvođenja reda i pravila u poslovanje banjalučke pijace

Gradska uprava imenovala prvu tržničku upravu sa zadatkom da vodi računa o tržničkim objektima u gradu
Prije ovog datuma na već više vijekova se trgovalo na istoj lokaciji, ali bez jasno propisanih pravila. I danas se može čuti upozorenje: Nismo na pijaci.

3. 10. 1929.
Kraljevom proklamacijom Banjaluka postaje centar Vrbaske Banovine

Između 1929-1941 Banjaluka je bila centar regije od preko 1.200.000 stanovnika.

1929.-1939.
Sagrađena crkva Svete Trojice

Crkva je porušena od ustaša u II svjetskom rat, a 2004 je obnovljena i osveštana pod novim imenom Hram Hrista Spasitelja
Crkva je oštećena u njemačkom bombardovanju Banjaluke 1941. godine, a ubrzo zatim i srušena po nalogu ustaških vlasti NDH. Po završetku II svjetskog rata na ovom mjestu je izgrađen spomenik palim borcima u Narodno oslobodilačkoj borbi protiv fašizma.

20. novembra 1929.
Ban Milosavljević referiše kralju Aleksandru o stanju u Banovini i Banjaluci

... mrtvilo koje je više podsećalo na palanku u brdima, nego na grad od dvadeset hiljada stanovnika...
Ukazom kralja Aleksandra za prvog bana Vrbaske banovine postavljen je Svetislav, Tisa Milosavljević, koji je tu dužnost obavljao do 1934. godine Nakon obilaska grada, ban je stvorio nimalo zavidnu sliku o gradu i Banovini.

1930
Na mjestu stare drvene ćuprije sagrađen betonski most preko Vrbasa

Navodno prvi most u svijetu gdje je korišten prenapregnuti beton

26.9. 1930
Počeo sa radom Etnografski muzej Vrbaske banovine

Tradiciju ovog muzeja danas baštini Muzej Republike Srpske, Banja Luka
Muzej je mijenjao lokacije i imena: Hrvatski državni muzej (1941 — 1945) - Državni etnografski muzej Bosanske krajine (1945 — 1953) - Muzej Bosanske Krajine u Banjoj Luci (1953 — 1992) - Muzej Republike Srpske Banja Luka (od 1992)

avgust 1930
Banjalučki šahisti osvojili prvu ekipnu titulu u Kraljevini Jugoslaviji

Uspjeh na turniru u Banjaluci
Banjaluku su predstavljali Nikica Pavlić, inž. Pavel Vitoldovič Didzinski i inž. Martin Rajner i kao gost Petar Trifunović,iz Šibenika.

2. 9. 1930
"Narodno pozorište Vrbaske banovine" počelo sa radom

Prvo profesionalno pozorište u regionu
Svečana premijera održana je 18. oktobra 1930. godine, a na repertoaru su bili Nušićev "Hadži Loja", "Hej Slaveni" i Švabićev "Povratak". Pozorište je privremeno bilo smješteno u preuređenom Sokolskom domu.

1931
Popis stanovništva kaže da u gradu Banja Luka živi 22.165 stanovnika

U Banjalučkom srezu (koji bi odgovarao današnjoj opštini) živi 98.002, a u Vrbaskoj Banovini 1.037.382 stanovnika

10. 1. 1931,
Svjetski šampion Aleksandar Aleksandrovič Aljehin odigrao simultanku u Banjaluci

Aljehinu se suprotstavilo 35 igrača iz Banjaluke, Kotor Varoša, Novog i Gradiške
Aljehin je izgubio čak 3 partije uz četiri remija

6.11.1932
Otkriven spomenik Petru Kočiću

Spomenik je djelo Antuna Augustinčića.
Jedan od najznačajnijih kipara 20. svijeka Antun Augustinčić – kipar čiji se spomenik Mir (Jahačica) nalazi ispred zgrade UN-a, autor je i spomenika "Petrašinu".

28. 1.1934
Osnovan Rotari klub Banjaluka

Osnivač i prvi predsjednik kluba bio je Artur Burda privrednik i počasni poljski konzul.

1934
Izgrađena bolnica sa hirurgijom, ginekologijom, rentgen, očnim i ušnim odjelom

Banjaluka napokon dobija bolnicu po standardima moderne medicine
Od avgusta 1934. do 1938 gradi se zdravstveni centar Banovine, sa uređenim bolničkim kompleksom od 5 zgrada

1934
Sagrađen hotel Palas

Prvi moderan hotel u Banjaluci sa liftom, telefonom i toplom vodom
Hotel Palas zaštićen je kao spomenik graditeljskog nasleđa I kategorije.

1936
Sagrađena Hipotekarna banka

Danas se u zgradi bivše Hipotekarne Banke nalazi sjedište Predsjednika Republike Srpske

5.9.1937.
Otvoren gradski fudbalski stadion bana Bogoljuba Kujundžića

Prvobitno stadion FK Krajišnika danas stadion Borca
U predigri igrali su Hajduk (Banjaluka) i Meteor (Krupa), a poslije toga snagu su odmjerili domaći Krajišnik i slavni beogradski BSK.

1938
Prvi jugoslovenski konvertor za topljenje čelika

Postavljen u krugu Livnice čelika, potiče iz ratnih reparacija, radio sve do 1964

9. 6., 1938.
Rođen Tomo Knez

Prvi Banjalučanin osvajač zlatne olimpijska medalje kao član fudbalske reprezentacije Jugoslavije u Rimu 1960
“Tomo Knez sitan vez”, bila je uzrćica kojom su navijači opisivali igru Kneza.

17.10.1940
Najmonstruozniji zločin u predratnoj Banjaluci

Trostruko ubistvo koje nikad nije objašnjeno.
Grad je bio šokiran. U strogom centru grada u odajama velelepne zgrade bogatog trgovca tekstilom Jevrejina Poljokana ležala su tri leša preklanih vratova i izmasakriranih tijela.

9. aprila 1941
Njemačko bombardovanje grada

Banjaluka se našla pod udarima njemačkog Luftwaffe-a
Sa komandom Vrbaske divizije i 8, bomarderskim pukom stacioniranim u Banjaluci, ona je postala strateški cilj i meta 3 zračna napada Luftwaffe-a u kojima je pretrpjela znatnu štetu. Sem aerodroma bobardovan je i centar grada.

6. 4. 1941.
Podvig vazduhoplovaca 8 BP sa bannjalučkog aerodroma

Bombarderi iz baze Rovine i Aleksandrovac bombardovali Grac koji se tada nalazio u III Rajhu
Gotovo nepoznata drska i herojska akciju bombardovanja ciljeva u Austriji i Mađarskoj. 8. bombarderski puk je bio stacioniran na vojnom aerodromu Rovine (Nova Topola, Banjaluka) i pokrivao zonu dejstva u zapadnom dijelu Kraljevine Jugoslavije.

14. 4.1941
Njemačke okupacione jedinice ušle su u Banjaluku

183. njemačka divizija, pozdravljena tek od nekolicine deklarisanih ustaša

21.4.1941.
Ustaše preuzele vlast od Nijemaca u Banjaluci

Radio Zagreba objavio imenovanje Viktora Gutića za stožernika "Hrvatske Krajine".

1941-1945
Vrijeme terora

Okupacija i NDH je Banjaluci donjela vrijeme strahovlade
Broj žrtava u opštini Banjaluka čiju su smrt skrivili okupatori i njihovi saradnici, prema podacima Muzeja žrtava genocida iz Beograda, iznosi preko 4.500, od čega je 870 boraca NOV. Navodno, čak i njemački fašisti su bili zgroženi ustaškim zvjerstvima.

5. 5. 1941
Ubijen banjalučki vladika Platon

1998 Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve ga je proglasio za sveštenomučenika
Episkop Platon je rođen je u Beogradu 29. septembra 1874. kao Milivoje Jovanović. Školovao se u Vranju i Nišu, a potom školovanje nastavio u Beogradskoj bogosloviji. Zamonašio se kao učenik trećeg razreda bogoslovije

1941-1945
Vrijeme hrabrosti i otpora fašizmu

Banjaluka se ponosi sa 20 narodnih heroja iz 2 svjetskog rata
Najstrašniji zločini urodili su i otporom većine stanovništva. Hiljade stanovnika grada učestovovalo je u antifašističkoj i narodnooslobolačkoj borbi, a njih 870 poginulo.

7. 2.1942.
Maskr u selima Drakulić, Motike i Šargovac

Na kućnim ognjištima ubijeno 2400 Srba, što je najmasovniji pokolj , u jednom danu
Pokolj i pogrom stanovništva u selima Drakulić, Motike i Šargovac. Monstruozno je ubijeno hladnim oružjem 2400 osoba, većinom žena i djece, jer su vojno sposobni muškarci bili u zarobljeništvu.

2.6. 1942.
Partizanski pilot Rudi Čajavec bombardovao Banjaluku

10 dana ranije sa banjalučkog aerodroma Franjo Kluz i Rudi Čajevac prebjegli sa avionima u partizane

31.12.1943.-2.1.1944.
Prva banjalučka operacija

Izvršen je taktički napad na Banjaluku koja je jednim dijelom oslobođena.
Sa oko 12 hiljada ljudi, krajiške brigade su, pomognute dijelovima Prvog proleterskog korpusa, izvršile simultane napade na Banjaluku i na neprijateljske posade na cestama za Gradišku i Prijedor.

2.6.1943
Rođen Mustafa Nadarević

Kultni glumac iz mnogobrojnih filmova i serija, slavu stekao u Sarajevu i Zagrebu

29. i 31. maja 1944.
Saveznička bobardovanja sa različitim ciljevima i taktičkim i strateškim

Nijemci su bili raspoređeni u "civilnim" objektima, pa je grad trpio znatnu štetu
Banjakuka se nalazila u njemačkoj okupacionoj zoni i bila je ispostava i sjedište Ast-a (Aussenstelle), komande njemačke divizije za NDH. U Lijevču su, u Topoli i okolini, bili nastanjeni folksdojčeri, pa je otuda i njemačko prisustvo.

18. 8. 1944.-27.9.1944.
Druga banjalučka operacija, mjesec dana slobode i nade

Zarobljen Kreps fon Devic nosioc Hitlerovog krsta prvog reda, prvi zarobljeni njemački general na jugoslovenskom ratištu
Banjaluka je u gotovo u potpunosti oslobođena, ali zbog snažne kontraofanzive partizani su bili prisiljeni da se povuku.Prilikom napada partizani su imali zračnu podršku RAF-a.

22.4.1945
Konačan sunovrat fašističkog ustaškog režima i oslobođenja

Jedinice Desete krajiške udarne divizije i krajiške brigade bez borbi oslobodile Banjaluku
Poslije oslobođenja Sarajeva Nijemci i ustaše su shvatile da nemaju mogućnost dalje odbrane Banjaluke pa su se povukle u Lijevče i Gradišku.

1948.
Popis je registrovao 31.223 stanovnika

Prvi popis poslije II svjetskog rata

7.03. 1950
Osnovan rukometni klub Borac Banjaluka

Najuspješniji su bosanskohercegovački sportski klub u istoriji
Klub koji nikad nije ispao iz 1. jugoslavenske lige kroz sve vrijeme njena postojanja, od 1957. do 1991. godine. Borčevi rukometaši su igrajući za Jugoslaviju osvojili 6 zlatnih olimpijskih medalja.

17. 10. 1950
Rješenjem Ministarstva narodne odbrane FNRJ, osnovano preduzeće "Rudi Čajavec"

Krajem 90-tih Čajavec je zapošljavao preko 10.000 radnika i bio jedno od najvećih i najuspješnijh prreduzeća u SFRJ
Prema Osnovnom zakonu o državnim privrednim preduzećima, “Čajavec” je imao status preduzeća od opštedruštvenog značaja. Preduzeće je osnovano radi proizvodnje vazduhoplovnih instrumenata i elektromehaničke opreme.

30. 12.1955.
Osnovano dječije pozorište, a prva predstava održana u maju 1956.

Do danas (2020) preko tri miliona mališana pogledalo neku od predstava Dječijeg pozorišta

24. 5. 1960
Quincy Jones i Lionel Hampton svirali u Banjaluci

Inspirisan Banjalukom svirao o njoj u Njuportu iduće godine.
Quincy Jones i njegov bend su 1960. godine bili na evropskoj turneji tokom koje su posjetili Jugoslaviju i održali koncerte u Ljubljani, Zagrebu, Banjaluci i Beogradu. Banjalučki koncert je održan u tadašnjem Domu kulture.

12. 2. 1960
Rođena Slađana Golić

Banjalučanka sa najviše nastupa (465) za reprezentaciju Jugoslavije
Sinonim banjalučke košarke je zasigurno Slađana Golić, najbolja igračica koja je potekla iz grada na Vrbasu i svoje ime zlatnim slovima upisala u istoriju sporta.

1960
Počela sa radom "Celuloza"

U "zlatno doba" pod imenom INCEL zapošljavo 5000 radnika

1961
Počeo sa radom Tehnički fakultet

Prva visokoškolska ustanova u Banjaluci

27.7.1961.
Podignut spomenik palim Krajišnicima

Rad poznatog kipara Antuna Augustinčića jedan od simbola Banjaluke
Spomenik zauzima dominantno mjesto u užoj memorijalnoj zoni Park-šume Starčevica, sa kojom čini jedinstven prirodno-spomenički kompleks posebne istorijske i ambijentalne vrijednosti.

7.10.1961.
Mladi Bobi Fišer operisao slijepo crijevo u banjalučkoj klinici

Zbog zdravstvenih problema umjesto na turniru Fišer proveo nekoliko dana na banjalučkoj hirurgiji

16.9.1966
Rođen Nikola, Kolja Pejaković

Čuveni glumac, režiser i muzičar

2. 2. 1967
“Dobar dan, ovde Radio Banjaluka”

Otpočeo sa radom Radio Banjaluka, preteča današnje RTRS televizije
Banjaluka je bila trinaesti grad u SFRJ koji je imao svoju radio-stanicu. Preko predajnika smještenog na brdu Šibovi snage 2kW započelo je emitovanje radioprograma.

1967
Prva žena vozačica kamiona u BiH bila je Banjalučanka Savka Đorđić

Savka Đorđić je ispit za C kategoriju položila 1967. i do penzije radila kao autoprevoznica.

1967
Prva žena vozačica kamiona u BiH bila je Banjalučanka Savka Đorđić

Savka Đorđić je ispit za C kategoriju položila 1967. i do penzije radila kao autoprevoznica.

27. 10,1969.
Katastrofalan zemljoters

U zemljotresu je poginulo 15 stanovnika, a 1.117 ljudi bilo je teže i lakše ozlijeđeno.
Materijalna šteta je bila ogromna. Razornom zemljotresu prethodio je slabiji dan ranije čime su izbjegnute veće žrtve.

1970
Održan po prvi put festival "Prvi aplauz"

Mnoga kasnije slavna imena jugoslovenske estrade prvu priliku za javni nastup dobila su na ovom festivalu
Zvanično: "Cilj festivala je njegovanje zabavno-muzičkog stvaralaštva, rađanje novih pjevačkih imena, novih kompozicija...

1970-1980, 1984-1987
"Evo asa sa Vrbasa" tako je čuveni radio reporter Ivan Tomić najavljivao bravure

Abid, poularni "Bida" je obilježio čitavu jednu deceniju kao najbolji igrač, a kasnije i kapiten Borca.
Možda su neki od igrača Borca i bili bolji od njega (Knez, Sombolac), ali su karijere ostvarili u drugim klubovima. Abid je odigrao za Borac punih dvanaest sezona, pa ga većina starijih navijača smatra najboljim igračem u istoriji Borca.

1971
U Banjaluci snimljen film Dan duži od godine

Film je snimljen po motivima iz Banjalučkog zatvora "Crna kuća" za vrijeme potresa 1969

1972.-1973.
Teško oštećena u zemljotresu ponovo izgrađena katedrala Svetog Bonaventure

Obnovljena kao centralna katerala banjalučke biskupije
Prva je katedrala u gotskom slogu bila sagrađena 1885.-1887., ali je tako teško oštećena u katastrofalnom potresu 1969., da je morala biti posve srušena.

15.11.1974
Otvoren prvi kurs za "saobraćajke-milicionerke" u bivšoj Jugoslaviji

Regulisanje saobraćaja u Banjaluci od 1. marta 1975. godine bilo je pod kontrolom dama
Banjalučani i gosti grada bili su ne iznenađeni kada su se “dame u plavom” pojavile na ulicama. Prva generacija milicionerki je napravila pravu “revoluciju” u bivšoj državi. Bile su predstavljene i na Prvomajskoj paradi u Beogradu.

20. 4. 1974.
Završena sportska dvorana Borik


5. novembar 1975.
Borac pobjedio Andrleht u zvaničnoj utakmici Kupa kupova Evrope

Najveći međunarodni uspjeh FK Borac Pobjeda od 1:0 nad osvajačem evropskog Kupa Kupova te godine

7. 11. 1975
Osnovan Univerzitet u Banjaluci

Prilikom osnivanja u sastavu Univerziteta bilo je pet fakulteta: Tehnološki, Elektrotehnički, Mašinski, Ekonomski i Pravni.
Broj članica konstantno se povećavao, od početnih 5 fakulteta (1975) do današnjih 17(2020) 17 fakulteta na kojima se izvodi 55 studijskih programa. Član je EUA (Evropske univerzitetske asocijacije).

11.4.1976
Rukometaši Borca postali šampioni Evrope

Uspjeh ostvaren pobjedom nad danskom Fredericijom pred punim "Borikom" rezultatom 17:15
Radost navijačima donijeli su Milorad Karalić, Zdravko Rađenović, Nedeljko Vujinović, Abas Arslanagić, Dobrivoje Selec, Momir Golić, Borislav Golić, Nebojša Popović, Miro Bjelić, Rade Unčanin, Slobodan Vukša i Zoran Ravlić te trener Pero Janjić.

1978
Održano Evropsko prvenstvo u košarci za žene


21. 3. 1978
U dvorani Borik igrano finale kupa Radivoja Koraća

U "jugoslovenskom finalu" Partizan savladao Bosnu
U dramatičnoj utakmici, poslije 40 minuta igre bilo je nerešjeno (101:101), da bi “crno-beli” slavili pobjedu nad “Sarajevskim studentima” poslije produžetka – 117:110.

27.9.1978.
u Domu milicije u Sarajevu izvedena prva bosanskohercegovačka opera

Operu je komponovao Vlado Milošević a libreto napisao Ranko Risojević.
Opera je doživjela neuspjeh i djelo dvojice Banjalučans je otišlo u zaborav.

1979
Izgrađena prva faza bolnice na Paprikovcu

Ova bolnica je vremenom prerasla u Univerzitetski klinički centar

25.3. 1987.
Banjaluka je bila domaćin fudbalerima Jugoslavije i Austrije.

Zabilježna je rekordna posjetao d 25.000 gledalaca
Za tribine Gradskog stadiona tražila se karta više. Jugoslavija je pobjedila Jugoslavije rezultatom 4:0.

11. 5. 1988
FK Borac jedini drugoligaš koji je osvojio fudbalski kup SFR jugoslavije

U Beogradu na stadion JNA Borac pobjedio Crvenu Zvezdu 1:0

1991
Održan popis koji pokazuje da u gradu živi 195.692 stanovnika

Srbi: 106826 (54,58%), Hrvati: 29026, Muslimani 28558, Jugosloveni 23656.

1992-1995
Rat bez imena i smisla

Jedna od presuda u Hagu kaže da je to bio: tragičan sukob u regionu u periodu 1992-1995.
Kao posljedica rata Banjaluku je napustilo 80% nesrpskog stanovništva. Poslije rata vratio se tek neznatan dio.

septembar 1996
Održan prvi Međunarodni sajam Knjige

Prvi sajma knjige održan je u Banskom Dvoru, kasnije je mijenjao lokacije, a tradicionalno se održava u Dvorani Borik.
Mijanjali su se i organizatori, sponzori i pokrovitelji. Tradicionalno ga organizuje Glas Srpske pod pokroviteljstvom Vlade Republike Srpske, druge nedelje u septembru.

22. 5.2003.
Papa Jovan Pavle Drugi posjetio Banjaluku

Prilikom posjete Papa proglasio blaženim katoličkog laika Ivana Merza rođenog u Banjaluci
Na misnom slavlju bilo je oko 40.000 hodočasnika, 360 svećenika i 40 kardinala, nadbiskupa i biskupa iz cijele Evrope - Italije, Mađarske, Rumunije, Austrije, Hrvatske, Slovenije, Češke, Srbije i Crne Gore.

18. 5. 2004.
Umro Sredoje Zekanović

Sportski radnik i entuzijasta najzaslužniji za mnogobrojne titule i pobjede banjalučkih boksera
Sredoje Zekanović se mogao pohvaliti i da je stvorio jednog evropskog i jednog olimpijskog šampiona: Marijana Beneša i Antona Josipovića.

jul 2008
Održan prvi Demo fest

Najveći festival demo bendova u jugoistočnoj Evropi
Festival se održava svake godine tokom mjeseca jula u Banjaluci

17.5.2009
Otvoreno Svjetsko prvenstvo u raftingu “Banjaluka 2009”

Šampionat je sem na vrbasu jednim dijelom održano i na Tari u Foči
Tokom sedam dana najbolji rafteri svijeta sa pet kontinenata takmičili su se u četiri discipline – spust, sprint, slalom i “hed tu hed”.

17.5.2009
Otvoreno Svjetsko prvenstvo u raftingu “Banjaluka 2009”

Šampionat je sem na vrbasu jednim dijelom održano i na Tari u Foči
Tokom sedam dana najbolji rafteri svijeta sa pet kontinenata takmičili su se u četiri discipline – spust, sprint, slalom i “hed tu hed”.

14.1.2010.
Počeo sa radom Banjalučki Simfonijski orkestar

Filharmonija za sada registrovana kao udruženje građana.
Banjalučki simfonijski orkestar održao je u proteklih 10 godina 50-tak koncerta. Članovi i rukovodstvo se nadaju da će za desetogodišnjicu rada postati i formalno institucionalizovani sa stalnim angažmanom i repertoarom.

2008-2011
Sagrađen hram ukrajinske grkokatoličke parohije Hrista Carja Banja Luka

Zbog svoje neobičnmosti i ljepote „Plava crkva“ je postala jedan od simbola grada.
Ukrajinska grkokatolička crkva Hrista Carja je srušena za vrijeme II Svjetskog rata. Obnova crkve je počela 1998. godine, a zidarski radovi su završeni 2010. godine.

18.11.2012
"Majka hrabrost" izgubila posljednju bitku U KBC u Banjaluci

Jelena Trikić žrtvovala svoj život za život još nerođenog djeteta.
Jelena je početkom oktobra rodila zdravog dječaka uprkos tumoru na mozgu. Bolest joj je otkrivena 2007. godine i imala je dvije operacije. Odbila je da se liječi jakim citostaticima kako bi imala mogućnost da ostane trudna

1. do 15. oktobr 2013.
Prema nezvanični rezultatima popisa u Banjaluci živi 185.042 stanovnika

Nacionalni sastav 165.750, Srbi, 7.681 Bošnjaka i 5.104 Hrvata

2. 9. 2014.
Svečano otvoren Јevrejski kulturni centar "Arie Livne"

Unutar objekta izgrađena je i mala sinagoga.
Nekada davno Banjaluka je bila najjača jevrejska opština u regionu. Danas se u Banjaluci brojnost jevrejskih porodica mjeri desetinama.

15.5.2014,
Banjaluku, Republiku Srpsku i kompletnu Bosnu i Hercegovinu su zadesile katastro

Srećom u Banjaluci nisu zabilježene ljudske žrtve
Najdramatičnije je bilo u noći četvrtak na petak (15/16 maj 2014) i od petka popodne Vrbas je počeo da se povlači. Velike štete nanijela je i Vrbanja naročito na mjestu gdje se ulijeva u Vrbas.

22.05.2015
Reprezentacija Bih osvojila srebrenu i bronzanu medalju na Evropskom prvenstvu u

BH tim, sastavljen od članova banjalučkog Dajak kluba, osvojio je srebrenu medalju u spustu i bronzanu medalju u sprintu.
Od 20. do 25 održano Evropsko prvenstvo u raftingu “Banjaluka – Vrbas 2015” na kojem učestvovalo oko 400 takmičara iz 17 zemalja

22.05.2015
Reprezentacija Bih osvojila srebrenu i bronzanu medalju na Evropskom prvenstvu u

BH tim, sastavljen od članova banjalučkog Dajak kluba, osvojio je srebrenu medalju u spustu i bronzanu medalju u sprintu.
Od 20. do 25 održano Evropsko prvenstvo u raftingu “Banjaluka – Vrbas 2015” na kojem učestvovalo oko 400 takmičara iz 17 zemalja

7. 5.2016.
Svečanost otvoranja obnovljene Ferhadija

Uz prisustvao velikog broja vjernika i velikodostojnika svih konfesija obnovljena najpoznatija džamija u Banjaluci
Na svečanosti otvaranja obnovljene džamije skupilo se više od 10 000 vjernika. Većina je stigla iz rasijanja u preko 150 autobusa.

4.5.2016
Umrla Jadranka Stojaković u 66 godini života

Poznata estradna umjetnica i kantautor
Sahranjena je s gitarom dok su grobljem u banjalučkom naselju Vrbanja odzvanjale melodije njenih pjesama. Duže vrijeme je bolovala, a preminula je banjalučkom Specijalnom centru “Ivan Pavao II” Dom za starije osobe.

13.1.2018,1
Održan prvi banjalučki “Ćevap fest”

Termin "Ćevap festa" je promjenjen i tradicionalno se održava u okviru manifestacije „Proljeće u Banjaluci“.
Kulinarska smotra u čast najpoznatijeg banjalučkog gastro brenda. Banjalučani nemaju dilemu ko “banjalučki ćevap u pločicama je daleko ukusniji od bilo kog drugog ćevapa”.

4.9.2018
Umro Marjan Beneš

Najvoljeniji i najsrčaniji jugoslovenski bokser svih vremena.
Banjaluka je imala mnogo poznatih i uspješnih boksera. Ali svi kad spomenu boks i Banjaluku pomisle na Marjana Beneša. Uz Matu Parlova, mnogi ga smatraju najboljim bokserom svih vremena sa prostora bivše Jugoslavije.

5.3.2020.
Banjaluku i ostatak svijeta zadesila pandemija korona virusa kovid-19

Prvi zabilježeni slučaj u Banjaluci regidtovan je kod jedne osobe koja se vratila iz Italije krajem februara.
U Banjaluci i Republici Srpskoj 29.3.2020. proglašeno je Vanredno stanje. Pošto pandemija i dalje traje o posljedicama može samo da se nagađa.